ارتباطات نامه

کتاب «حقوق روزنامه‌نگاران در سرزمین‌های عربی تألیفی است از دکتر سلیمان صالح که به کوشش و ترجمه سمیه طیبی و  کمک محسن رضوانی به فارسی ترجمه شده است.

دکتر سلیمان صالح   در این کتاب ضمن پرداختن به ابعاد مختلف حقوق روزنامه‌نگاران تلاش دارد چشم‌اندازهای تازه‌ای را در جهت حمایت از این حقوق در کشورهای عربی ترسیم کند. به گفته وی وجود یک صنعت عربی قدرتمند در عرصه اطلاع‌رسانی برای تحقق نهضت بیداری امت اسلامی ضروری است. امری که بدون وجود آزادی مطبوعات و اشراف روزنامه‌نگاران به حقوق خود و مسئولیت‌های خود امکان‌پذیر نیست. حقوق روزنامه‌نگاران همواره یکی از دغدغه‌های اصلی جوامع در حمایت از نظام اطلاع‌رسانی آزاد و حق آگاهی‌های عمومی بوده است و جامعه موظف است با سازوکارهای مناسب این آزادی ها را تضمین کند. در ترغیب تبادل آزادانه افکار و روشنگرى عموم باید گفت آگاهی و دانایی به جامعه امکان خیزش و پیشرفت می‌دهد و اجازه می‌دهد که نیروهای جامعه در جهت تحقق اهداف عالی ساماندهی و متحد و یکپارچه شوند. از این رو جامعه موظف است حقوق روزنامه‌نگاران را که به آنان توانایی دستیابی به اطلاعات و پوشش و انتقال اخبار را به مردم می‌دهد تضمین نماید.

در عین حال مسئولیت مبارزه برای تحقق آزادی رسانه و تحقق حق آگاهی عمومی و روزنامه‌نگاران به عهده خود آنان نیز است. از این رو باید همبستگی صنفی برای مبارزه جهت آزادی رسانه‌ها محقق شود و منشور کامل و جامعی از حقوق روزنامه‌نگاران تدوین شود، منشوری که با آزادی رسانه‌ها، اخلاق رسانه‌ای و نظام اطلاع‌رسانی صحیح منافاتی نداشته باشد.

تا کنون در خصوص حقوق روزنامه‌نگاران مطالعات متعدد و متنوعی در کشورهای غربی صورت گرفته و کتاب‌ها، میثاق‌های حرفه‌ای و منشورهای اخلاقی بسیاری طرح و تدوین شده است. اما پژوهش‌های کمتری در این زمینه در کشورهای عربی انجام شدهاست.ضعف اطلاع‌رسانی و ارتباطات در کشورهای عربی یکی از مهمترین عواملی است که جهان عرب را در بحران قرار داده و شکست‌هایی را نیز در پی داشته است. به همین دلیل روزنامه‌نگاران عرب تا کنون نتوانسته‌اند به درستی در توسعه صنعت اطلاع‌رسانی و ارتباطی عربی ایفای نقش کنند و از حقوق ملت‌های عرب دفاع و خواسته‌های آنان را در دستیابی به آزادی و استقلال بیان کنند.

نویسنده در کتاب حاضر ضمن پرداختن به حقوق حرفه‌ای روزنامه‌نگاران و مسئولیت‌های حرفه‌ای و اخلاقی روزنامه‌نگاری، می کوشد موضوعات آن را تا حد امکان با استفاده از اسلوب‌های گوناگون بررسی نموده و با مقایسه تجربیات کشورهای گوناگون در این زمینه افق‌های تازه‌ای را پیش روی صنعت اطلاع‌رسانی جهان عرب، ترسیم نماید.

دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها با انتشار این کتاب و منابع سودمند دیگر تلاش دارد ضمن آشنا ساختن روزنامه‌نامه‌نگاران و پژوهشگران این عرصه، زمینه‌های مطالعاتی گسترده‌ای را برای شناخت هر چه بیشتر وضعیت فعالیت مطبوعاتی کشورهای جهان ،بخصوص کشورهای عربی فراهم نماید.

تو سالی که گذشت کارایی که که فکر می کردم به جایی می رسونمشون به جایی نرسیدن . نوروز و لازم دارم که به شروع کردن و امید داشتن مجاب بشم که فردا می تونه بهتر از امروز باشه که امکان نو شدن تو ذات روزه.به امید روزها و سالهایی بهتر از این برای همه اونایی که نوروز را برای همه چیزایی که به ما داده به خاطر همه دینی که به گردن مون داره جشن می گیرن .و با امید سالی پر از شادی و شادکامی و خواستن و توانستن برای اونهایی که برای خودشون و دنیا جز نوروز نمی خوان

بایراموز موبارک

سونامی آزادی عربی سر باز ایستادن ندارد آتشی که به کبریت محمد بو عزیزی روشن شد خانمان  دیکتاتورهایی  که جاودانگی را به مبارزه طلبده بودند  به باد سپرده است و همچنان به پیش می آید گویی جهان عربی سالها تشنه شعله  این کبریت  بوده است. بسیاری گسترش سریع و موفقیت دور از ذهن انقلاب ها در منجمد ترین منطقه جهان را به بستر سازی و امکاناتی نسبت می دهند که فضای سایبر و رسانه های اجتماعی در اختیار توده های باسواد ولی محروم و مورد ستم قرار داده است.هوادارن چنان نظریه ای در  این کشور ها پیروزی خود را چنان مدیون این رسانه ها می دانند که به نشانه قدردانی اسم این رسانه ها را بر فرزند خویش می نهند.  چنین علاقه و تحلیل هایی پیشتر در جریان اعتراضات بعد از انتخابات در ایران هم  با قوت بیشتری شنیده شد و بازتاب آن تکرار مکرر اسامی چون فیس بوک ،ای میل، توئیتر و .... در ادعانامه دادستان ها دادگاه های رسیدگی به اتهامات معترضین بود. واکاوی  نقشی که این رسانه ها در جریان آن اعتراضات و این قیام ها  داشته و دارند  و  به دست دادن ارزیابی منصفانه از خیر و شر  و خدمت و خیانت این رسانه ها  و مسئولیت هایی  که می توان به گردن آنها انداخت و انتظاراتی که باید از آنها داشت  هدف مورد نظر  نویسندگان تحلیلی  که ارائه می شود  بوده  است. نویسندگان موسسه  اطلاعاتی Startfor سعی داشته اند این تحلیل را در بستر و چشم انداز وقایع اخیر مصر و با گوشه چشمی به اعتراضات 2009  ایران به مثابه اولین نمود کارکرد اعتراضی رسانه های اجتماعی انجام دهند.

رسانه های اجتماعی به مثابه ابزار اعتراض 

 By: Marko Papic and Sean Noonan  

    from startfor  

خدمات اینترنت در مصر در  دوم فوریه بعد از دو روز قطع کامل بازگردانده شد.مقامات مصری آخرین سرویس دهنده اینترنتی کشور را در 31 ژانویه مجبور به قطع خدمات کردند چهار سرویس دهنده دیگر اینترنت خدمات خود را تا 27 ژانویه قطع کرده بودند. معترضین بلافاصله این اقدامات را به قابلیت سازمان دهندگی شبکه های اجتماعی نسبت دادند که قاهره قادر نبود به روشی دیگر آنها را به صورت کامل از دسترس مخالفات خارج کند. 

نقش رسانه های اجتماعی در تظاهرات و انقلاب ها توجه میزان زیادی از رسانه ها را به خود جلب کرده است.فهم معمول از کارکرد این رسانه ها این است که شبکه های اجتماعی تغییرات به صورتی راحت تر سازماندهی و به مرحله عمل در می آورند

زبان ها ابزار قدرتمند  حفظ و توسعه میراث مادی و معنوی ما هستند. حرکت به  سوی ترویج و گسترش زبان مادری نه تنها  باید در خدمت حفظ و تشویق تنوع زبانی و آموزش چند زبانه بلکه باید به منظور توسعه آگاهی کاملتری از سنت های زبانی و فرهنگی در سراسر جهان دربرگیرنده  آموزش و بسط همبستگی بر اساس تفاهم و مدارا باشد.(یونسکو)

بازی ها بازی نیستند بازی ها یی که به صورت اجتماعی انجام می شوند همانقدر امری اجتماعی هستند که هز دیگری که طبقه بندی دیگری دارد. بازی های به تناسب سطحی که شرکت کنندگان می توانند در آن مشارکت کنند بازتاب دهنده مشکلات دردها عقده ها و شادی ها و مطالبات و پیروزی هایی هستند که مردم در آن سطح حس می کنند.ملت به مثابه یک اجتماع تصوری بیشتر از آنکه هنگام نگاه کردن به تلویزیون و نقشه و سخنرانی رئیس جمهور...عینیت داشته باشد در رخدادهای نمادین قابل دسترسی و لمس کردن است. وقتی تیم ملی ایران پیروز می شود ایران برای ما عینی تر از هر لحظه دیگر است . وقتی به جای شکست تیم ملی هندبال از شکست ایران استفاده می شود کسی در معنی و درستی این تعبیر شک نمی کند .در زمانه جدید و در عصر جهانی شدن و کم رنگ شدن هر آنچه مرز و حریم بین کشورها و دولتها و هویت های ملی  بوده آنچه دولت ها و کشورها را بیشتر در موقعیت های هویت زا قرار می دهد.آیین های نمادینی که در سطح ملی برگزار می شوند . طراحی و قالب بندی این رخدادها باید چنان صورت گیرد که اجتماع نمادین ملت را در اعم ترین حالت خود قرار دهد که بتواند چتر ملت بر همه آنهایی که جزو این مجموعه قرار است به حساب بیایند بگستراند.  فارسی به مثابه یک زبان و هویت برای ایران مخصوصا در مقابل و در سرزمین کشورهای عربی باید مورد تاکید قرار گیرد. انتخاب شعار شاهزاده های پارسی برای تیم ملی ایران در قطر شاید با توجه به این کارکرد بیرونی و  قدرت نمایانه ای  که در آن منطقه این شعار می تواند داشته باشد صورت گرفته است. اما در کشوری که من زندگی می کنم اقلیت قابل توجهی از آیرانیان بی نقصی هستند که نمی توانند فکر کنند آنان هم به  مدد هر شعبده تاریخی و گفتمانی یک شاهزاده پارسی هستند. ایرانیان کاملی که حق دارند در غرور ملی ای که شاید این شاهزاده ها برای کشور بیافرینند به اندازه همه آنهایی که خود را فارس  می دانند شریک باشند.کسانی که  هیج گاه کسی آنها رابه عنوان فارس قبول ندارد و در تمام عمرشان جزوی از این هویت نبوده اند.و شاید خودشان هم از آنچه که هستند راضی تر باشند.قالب و بسته فارسی  در معنایی که برای ۷۰ میلیون ایرانی دارد چنان اعم نیست که همه این اجتماع تاریخی را در بربگیرد.و اتوبوسی که این شعار بر بدنه آن نقش بسته چنان بزرگ نیست که از سرخس تا خرمشهر از بازرگان تا ایرانشهر را بتوان در آن جای داد. چنین شعاری هر قدر هم که از منظر بیرونی مناسب قوی زیبا و تاریخی باشد برای آنچه روح و هدف نهایی یک نمایش ملی است نقض غرضی است که برآ از مده از گفتمان امتحان شده ای در مورد هویت ملی کشور و بازنمایی است.

 صحبتهای آیت الله وحید چنان قاطع و روشن بود که بعید است تا سالها از یاد بهترین کارگردان و تصویرگر تاریخ شیعی پاک شود. نگرانی آیت الله از تصویر شدن حضرت عباس در مجموعه مختارنامه از این جهت بوده که (( وقتی قمر بنی هاشم را به آن صورت نشان دادند، دیگر این سوز و گداز در روضه ها نخواهد بود، آن کسانی که آن صحنه را ببینید آن هنرپیشه را تماشا کنند، اینها دیگر آنچنان که باید در عزای او نمی سوزند)) این بیان بیش از آنکه  باز گو کننده نگرانی از چگونگی ایفای نقش و چهره و مسایل هنری و نتیجه کار باشد. ناشی از بدبینی موجود بین سنت و ر سانه هایی قدیمی شده ای است که هنوز مورد اعنماد نیستند.وگرنه نفس تصویر سازی در کیفیتی به مراتب کمتر در سنت تعزیه وجود داشته و دارد.اینکه چرا یک تکنولوژی رسانه ای بعد این همه سال هنوز طرف اعتماد عمیق ترین لایه های جامعه نیست و  علیرغم اینکه این رسانه سالهاست در اختیار نیروهای مذهبی جامعه است ولی رسانه ای خودی محسوب نمی شود را شاید بتوان به نوعی به ذات گرایی تکنولوژیک آنچنان که در بیان افرادی چون اینیس و مک لوهان آمده نسبت داد. سوبه دوم این نگرانی که به جایگزینی تصویر ساخته شده در تلویزیون به جای تصور مذهبی از حصرت عباس به نوعی مبتنی بر تئوری وانموده های بودریار و انقطاع و استقلال دال ها از مدلول هایشان است.که قدرتی بی مقاومت برای تصویر سازی رسانه ها قائل است.بیانات حضرت آیت الله نگرانی از کارکرد رسانه ای مشکوک و تطهیر نشده در عصر چهارم نشانه هاست. که صداقت و صلاحیت دست اندرکارانش نمی تواند جبران بی اعتمادی  به ماهیت و قدرتش باشد

 گزارش های حواشی بازی تراکتور و پیروزی چیزی جز تکرار داستان همیشگی ورزشگاه ها ندارد. ماحرا قصه فحاشی های رایج توپ و تانکی بوده که تو فرهنگ استادیومی نوعی چاشنی و  آگراندیسمان معانی جنسی فوتبال محسوب می شود که شعارها قومی و نژادپرستانه نسبت به آنها وقاحت عرفی کمتری داشته اند. تقریبا همه منابع خبری در قالب بندی این وقایع در داخل چهارچوب فرهنگ لمپنی و مردانه رایج در استادیوم ها شک نکردند.این چارچوب به مخاطب اطمینان می دهد که اتفاق و خبر خاصی وجود نداشته است که معنی ضمنی آن قابل تحمل بودن و نبودن مشکل خاصی برای مواجهه در این زمینه است. احتمالا برای سازمان ها و گزارش گران جهانی این وقایع علاوه بر آنچه فریمینگ بالا  می تواند نشان دهد دارای قابلیت برای ساختاربندی توسط یک چارچوب دیگر هم باشند. نژادپرستی و توهین ها قومی در استادیوم ها  به صورت چهارچوبی آماده و طبیعی برای استفاده و بازنمایی این وقایع قابلیت استفاده  دارد. بازنمایی وقایع در این چارچوب الزامات و اقتضائات ویژه و مشخص شده ای را برای کنشگران فضای عمومی دولت و نهادهای ورزشی به دنبال خواهد داشت.شاید دلیل عدم استفاده از فریمینگ دوم برای بازنمایی لااقل بخشی از حوادث استادیوم  نه در عدم رعایت بی طرفی و سوگیری آگاهانه که در تعریف نسبی بی طرفی و سوگیری با توجه له محیط است و عملا ریشه در محدودیت هایی دارد که تعهدات ملی برای خبرنگار پیش می آورد .در واقع خبرنگار داخلی وقتی با معیارهای داخلی به ارزیابی گزارش خود بنشیند می تواند مدعی باشد که به خاطر الزامات ملی و پرهیز از هر گونه تنش غیر ضروری ممکن داستان را در چارچوبی تعریف کرده که کمترین هزینه را برای مجموعه کشور پیش بیاورد.در حالی که برای روزنامه نگار و گزارشگر فراملی چنین مصلحتی وجود ندارد.و آنچه او به آن متعهد است و معیار عدم سوگیری و بی طرفی و نحریف خبر محسوب می شود. معیارها و نرمهای انسانی کلی تر هستند. الزامات ژورنالیسم جهانی که معیار های جهانی را وارد مسایل محلی می کند ایجاب می کند که وقتی بین اصول و اخلاقیات پذیرفته شده انسانی و جهانی و مصالح محلی و منطقه ای تعارضی در بین باشد الویت با رعایت اخلاق و اصول گزارش گری جهانی باشد.تا به صورتی آگاهانه نظم پذیرفته شده ای که لزوما عادلانه و انسانی نیست با تردید و پرسش مواجه گردد. اگر کمترین اراده ای برای تغییر وضع موجود و رفع معضل وجود داشته باشد. فریمینگ راهی برای ایجاد  تغییر یا تثبیت شرایط موجود در محیط است و وقتی از این ابزار برای توجیه و  تحریف و مخفی کردن وضع موجود استفاده می شود. خبرنگار و رسانه ها به همدستی و مساعدت با آن چیزی دست می زنند که شاید واقعا با تمام تبعات آن موافق نباشند.